Instytut Obecności Strona Instytutu
Moje zapisy
Dwoje nurków płynie w głąb podwodnego kanionu, wśród ryb i porośniętych skał
POZIOM DOŚWIADCZANIA · SKALA EXP · 1955–2029

EXP.
Poziom doświadczania.

Drugie badanie Instytutu Obecności. Siedmiostopniowa Skala Doświadczania Gendlina, Klein, Mathieu i Kieslera — w praktyce Szkoły Obecności, Szkoły Bycia Wewnętrznego, Akademii Process Model i osób praktykujących focusing indywidualnie.

Weź udział · karta EXP Wyniki badania
INSTYTUT OBECNOŚCI · 2026–2029↓
01 — PYTANIE GENDLINA

Jak osoba odnosi się
do własnego doświadczania?

Od połowy lat pięćdziesiątych Eugene T. Gendlin pytał nie o to, o czym mówi klient, lecz jak odnosi się do tego, co w nim obecne: czy opowiada o zdarzeniach z zewnątrz, czy nazywa uczucia, czy też zatrzymuje się przy niejasnym, cieleśnie odczuwanym sensie i pozwala mu się rozwinąć. Z tego pytania wyrosła Skala Doświadczania (EXP) — jedno z najdłużej używanych narzędzi badań nad procesem psychoterapii.

W badaniu EXP pytamy, jak ten sposób odnoszenia się do doświadczania wygląda u osób praktykujących focusing — i czy zmienia się w toku szkoły, partnerstwa focusingowego i praktyki własnej. Zbieramy dobrowolne samoopisy po praktyce. Osobna, planowana część dotyczy oceny fragmentów wypowiedzi przez przeszkolonych facylitatorów procesu. Tych dwóch źródeł danych nie utożsamiamy.

7poziomów skali
1955pierwszy tekst o zmiennej doświadczania
3lata obserwacji, 2026–2029
02 — DROGA OD 1955 ROKU

Siedemdziesiąt lat
jednej zmiennej.

Skala nie powstała przy biurku. Wyrosła z setek nagrań terapii w Chicago i Wisconsin, z niewygodnego wyniku z 1968 roku i z decyzji, by uczyć focusingu zamiast czekać, aż „pojawi się sam”.

Poniżej najważniejsze punkty tej drogi. Każdy prowadzi do źródła.

1955

Doświadczanie jako zmienna

Gendlin i Zimring opisują w Counseling Center Uniwersytetu Chicagowskiego „jakości, czyli wymiary doświadczania i ich zmianę” — pierwsze sformułowanie zmiennej, którą skala będzie mierzyć. Źródło

1961

Zmienna w procesie zmiany

Artykuł „Doświadczanie: zmienna w procesie zmiany terapeutycznej”. Pierwsza wersja skali Gendlina i Tomlinsona (1961/1962), rewizja Mathieu–Klein (1963). Źródło

1962–1967

Projekt wisconsiński

Badania Rogersa nad psychoterapią schizofrenii. Marjorie H. Klein dołącza w 1962 r.; Kiesler, Mathieu i Klein analizują nagrania sesji. Rogers, Gendlin, Kiesler i Truax wydają „The Therapeutic Relationship and Its Impact” (1967). Źródło

1968

Niewygodny wynik

Autorzy opisują związek sposobu doświadczania z wynikiem terapii. To historyczne badania na określonych próbach, które stały się jednym z powodów rozwijania nauczania focusingu. Źródło

1969

Podręcznik i raport

Klein, Mathieu, Gendlin i Kiesler: „The Experiencing Scale: A Research and Training Manual”. Kiesler składa raport z pełnym tekstem skali: raport porównuje rzetelność ocen osób o różnym przygotowaniu. Podane 10–16 godzin dotyczy tego konkretnego szkolenia, a nie uniwersalnego wymogu. Źródło

1969

„Focusing”

Gendlin publikuje instrukcje focusingu i kwestionariusz po focusingu. Opisuje znaczenie kontaktu z doświadczaniem. Przywoływana w tekście wartość 3,5 należy do historycznego kontekstu badań; nie jest uniwersalną granicą skuteczności terapii. Źródło

1978

Skala w laboratorium snu

Hendricks i Cartwright adaptują skalę do relacji ze snów: 20 osób, 104 sny z wybudzeń REM; poziom doświadczania w snach okazuje się stabilną cechą indywidualną. Źródło

1986

Skala wychodzi do kliniki

Hendricks pokazuje, jak w transkrypcji rozpoznać niski, średni i wysoki poziom doświadczania i jak odpowiadać w kierunku tego, co implicytne. Źródło

2001

Przegląd narracyjny badań

Hendricks porządkuje 89 prac o doświadczaniu i focusingu. Zestawienie obejmuje różne metody i pytania; nie jest zbiorem 89 jednakowych eksperymentów ani metaanalizą. Źródło

2017

Metaanaliza

Pascual-Leone i Yeryomenko: 10 badań, 406 klientów — doświadczanie klienta jest małym do średniego predyktorem wyniku terapii (r = −0,19; −0,25 z miarami obserwacyjnymi). Źródło

2025

Młodzież

Geyer, Lam, Gilbert i Cooper: 60 osób w wieku 13–16 lat; roboczy poziom EXP wiązał się z dodatkowo wyjaśnioną wariancją zmiany dystresu (11,6%). Nie jest to procent poprawy. Wnioski o wczesnym EXP i przymierzu dotyczą tej próby. Źródło

2026

Współautorki skali

Gondra odtwarza historię współautorek skali, Philippy M. Coughlan i Marjorie H. Klein. Źródło

Lata i liczby pochodzą z tekstów wskazanych w sekcji „Źródła”: raportu Kieslera (1969), artykułu Gendlina „Focusing” (1969), przeglądu Hendricks (2001), metaanalizy Pascual-Leone i Yeryomenko (2017) oraz artykułów z lat 2025–2026.

03 — SKALA

Siedem poziomów.
Jeden sposób bycia z sobą.

Forma skrócona z podręcznika (Klein, Mathieu, Gendlin, Kiesler 1969, t. 1, s. 64). Pełne definicje poziomów z kryteriami zajmują osiem stron załącznika do raportu Kieslera.

  1. POZIOM 1

    Zdarzenia zewnętrzne; odmowa udziału.

    Sposób: Bezosobowy, zdystansowany.

  2. POZIOM 2

    Zdarzenia zewnętrzne; opis siebie w kategoriach zachowania lub intelektu.

    Sposób: Zainteresowany, osobisty, z własnym udziałem.

  3. POZIOM 3

    Osobiste reakcje na zdarzenia zewnętrzne; ograniczone opisy siebie; opisy uczuć w kategoriach zachowania.

    Sposób: Reaktywny, zaangażowany emocjonalnie.

  4. POZIOM 4

    Opisy uczuć i osobistych doświadczeń.

    Sposób: Opisujący siebie; skojarzeniowy.

  5. POZIOM 5

    Problemy lub twierdzenia dotyczące uczuć i osobistych doświadczeń.

    Sposób: Eksplorujący, rozwijający, hipotetyczny.

  6. POZIOM 6

    Synteza łatwo dostępnych uczuć i doświadczeń w celu rozwiązania osobiście ważnych kwestii.

    Sposób: Uczucia wyrażane żywo; integrujący, konkluzywny lub afirmujący.

  7. POZIOM 7

    Pełna, swobodna prezentacja doświadczania; wszystkie elementy pewnie zintegrowane.

    Sposób: Rozległy, rozjaśniający, pewny, pełen lekkości.

CO SKALA MIERZY

Sposób, nie treść

Ten sam temat — rozstanie, choroba, praca — może być opowiedziany na poziomie 2 albo 5. Skala patrzy na to, czy osoba mówi z wnętrza odczuwanego sensu, czy obok niego.

KTO OCENIA

Przeszkoleni facylitatorzy procesu

Oceny robi się na krótkich fragmentach nagrań lub transkrypcji, po szkoleniu na podręczniku. W raporcie Kieslera (1969) porównywano rzetelność ocen po określonym szkoleniu. Nie oznacza to, że dowolne krótkie szkolenie wystarczy do rzetelnej oceny.

DWIE LICZBY

Modalny i szczytowy

Poziom modalny to ten, który dominuje we fragmencie; poziom szczytowy to najwyższy, jaki się w nim pojawił. Literatura używa obu.

WŁASNY OPIS DOŚWIADCZENIA

Przyjrzyj się.
Po swojemu.

Od 20 października 2026 karta prowadzi przez pytania prostszym, bardziej opisowym językiem. Dawne zapisy zachowują swoje pytania; obie wersje analizujemy osobno. Nowe brzmienie nie oznacza walidacji testu. Nie trzeba zauważyć zmiany ani wybrać wysokiego numeru.

Poznaj skalę i opis pytań Weź udział w badaniu
04 — JAK BADAMY

Trzy drogi
do jednego pytania.

Badanie jest obserwacyjne i dobrowolne. Dziś można wypełnić kartę samoobserwacji. Program przewiduje także odrębną ocenę wypowiedzi i obserwację kolejnych praktyk.

A

Ocena facylitatorów procesu

Ten etap wymaga osobnego przygotowania: zgody obu osób, ustalonej procedury nagrania i transkrypcji oraz przeszkolenia facylitatorów procesu. Planowana jest niezależna ocena fragmentów przez dwie osoby. Samo wypełnienie karty nie uruchamia nagrywania ani takiej oceny.

B

Karta EXP po praktyce

W swoim tempie wracasz do jednej praktyki. Wybierasz opisy większości czasu i jednej chwili kontaktu z doświadczeniem, a potem możesz opisać odczucia w ciele, zmianę, nowe rozumienie i samopoczucie. Każde pytanie o doświadczenie można pominąć. To autorski samoopis inspirowany EXP, nie zwalidowany test ani ocena obserwatora.

C

Przebieg w czasie

Te same osoby wracają do pomiaru w kolejnych miesiącach szkoły i praktyki. Interesuje nas trajektoria, nie pojedynczy wynik.

01 / ZGODNOŚĆ OCEN

Warunek publikacji

Zanim opublikujemy zestawienia ocen fragmentów, potrzebne są udokumentowane szkolenie, procedura niezależnego oceniania i sprawdzenie zgodności. Dostępny dziś raport samoopisów nie potwierdza wykonania tych kroków.

02 / FRAGMENT, NIE OSOBA

Ocena wypowiedzi

Oceniany jest fragment o długości kilku minut, nie człowiek. Wyższy numer nie oznacza lepszej osoby, lepszej praktyki ani udowodnionej skuteczności terapii.

03 / PRAWO DO CISZY

Dobrowolność

Nagranie, kartę i udział można przerwać w każdej chwili. Brak odpowiedzi pozostaje brakiem danych, nie zerem.

05 — KOGO ZAPRASZAMY

Cztery drogi praktyki,
jedna skala.

Do badania zapraszamy osoby, które praktykują focusing w Instytucie Obecności i poza nim. Każda grupa ma własny kontekst praktyki, dlatego wyniki pokażemy osobno.

SOSzkoła Obecności
SBWSzkoła Bycia Wewnętrznego
APMAkademia Process Model
Ipraktyka indywidualna

Osoby spoza szkół Instytutu — praktykujące samodzielnie, w partnerstwie focusingowym albo w innej tradycji — mogą dołączyć na tych samych zasadach. Nie potrzebujesz konta szkoły. Wybierz udział w badaniu, uzupełnij dane do indeksu i potwierdź adres e-mail kodem. W tym samym miejscu zapiszesz kartę po praktyce i wrócisz do wcześniejszych odpowiedzi.

06 — OTWARTE WYNIKI

To, co już widać.
I to, na co czekamy.

Pierwszy raport w przygotowaniu
POCZĄTEK DŁUŻSZEJ DROGI

Czekamy na zatwierdzony raport.

W tej przestrzeni pojawią się zatwierdzone wyniki zbiorcze: opisy większości praktyki i wybranego momentu, udział kart z wybranym opisem 4–7, poruszenie i krok naprzód — osobno dla każdej drogi praktyki. Każdą liczbę publikujemy, gdy stoi za nią co najmniej pięć różnych osób i przegląd metodologiczny.

Nie publikujemy fragmentów, indywidualnych ocen ani nazwisk. Osobiste teksty nie są częścią raportów publicznych.

07 — HORYZONT 2026–2029

Trzy lata,
trzy kroki.

Zaczynamy od narzędzia, nie od wniosków. Publikację liczb poprzedzają szkolenie facylitatorów procesu i sprawdzenie zgodności ich ocen.

ROK PIERWSZY01

Facylitatorzy procesu i pilotaż

Szkolenie zespołu facylitatorów procesu na podręczniku Klein, Mathieu, Gendlina i Kieslera (nabyty komplet: tomy i nagrania), ocena próbna, pomiar zgodności, dopracowanie karty samoobserwacji.

ROK DRUGI02

Zbieranie w czterech grupach

Nagrania i karty w Szkole Obecności, Szkole Bycia Wewnętrznego, Akademii Process Model i u osób praktykujących indywidualnie. Pierwsze zatwierdzone zestawienia.

ROK TRZECI03

Przebieg w czasie

Trajektorie osób z kilkoma pomiarami, porównanie grup, zestawienie z Prześwitem i opis metody do publikacji.

08 — PRZEJRZYSTOŚĆ

Stara skala,
uczciwe pytania.

Skala EXP ma pół wieku badań za sobą. To nie zwalnia nas z ostrożności w tym, co mówimy o własnych danych.

Co te dane mogą nam powiedzieć?+

Dostępne karty opisują, jak uczestnicy sami zapamiętali swoją praktykę. Nie są bezpośrednim pomiarem nieświadomych procesów ani oceną nagrania przez obserwatora. Pozwalają porównać grupy i postawić pytania o warunki praktyki. Same nie dowodzą, że praktyka spowodowała zmianę.

Czy EXP jest testem diagnostycznym?+

Nie. Skala ocenia sposób wypowiedzi we fragmencie nagrania. Nie mierzy zdrowia, dojrzałości ani wartości osoby. W literaturze bywa predyktorem wyniku terapii o małej do średniej sile (metaanaliza 2017), co nie czyni z niej narzędzia oceny ludzi.

Czym różni się karta samoobserwacji od oceny facylitatorów procesu?+

Skala Gendlina i Klein jest skalą obserwatora: ocenia przeszkolony facylitator procesu, nie osoba mówiąca. Karta EXP po praktyce jest naszą adaptacją do samoopisu. Raportujemy ją osobno, nigdy jako wynik „na skali EXP”, i sprawdzamy, na ile zgadza się z oceną facylitatorów procesu.

Co dzieje się z nagraniem?+

Ta karta niczego nie nagrywa. Jeżeli uruchomimy część badania z nagraniami, przed udziałem przedstawimy osobną zgodę, zakres dostępu i okres przechowywania. Dobrowolny fragment wpisany w karcie jest widoczny autorowi i uprawnionej administracji; nie jest publikowany.

Jak powstają publiczne liczby?+

Publikujemy wyłącznie zatwierdzone zestawienia zbiorcze z progiem pięciu różnych osób w każdej grupie i mierze, z podaniem liczby osób i kart. Raport samoopisów nie zawiera oceny zgodności facylitatorów procesu. Mniejsze grupy pozostają bez publicznych liczb. Każda publikacja i aktualizacja wymaga przeglądu i jawnego zatwierdzenia.

09 — ŹRÓDŁA

Na czym
stoimy.

Teksty, z których pochodzą fakty na tej stronie. Pełne teksty wraz z polskimi przekładami są w Czytelni Gendlina Instytutu, dostępnej dla zespołu badania.

Bibliografia+

Pełny podręcznik skali (tomy I–II i nagrania szkoleniowe) jest dostępny w The International Focusing Institute; cytowany w literaturze jako 1969 lub 1970. Skala Stock i Kolb o tej samej nazwie (uczenie się przez doświadczenie) jest innym narzędziem i nie jest przedmiotem tego badania.

POZOSTAŃMY W KONTAKCIE

Chcesz wziąć udział
albo dołączyć do zespołu?

Szukamy osób do udziału w czterech grupach i do zespołu facylitatorów procesu. Jesteśmy otwarci na rozmowę o metodzie i współpracy badawczej.

Napisz do nas Jestem uczestnikiem
Pierwsze badanie Instytutu: Prześwit Instytut Obecności · Badanie EXP · 2026–2029
TWÓJ UDZIAŁ · BEZ KONTA SZKOŁY

Twoje doświadczenie.
Twój własny zapis.

Możesz praktykować samodzielnie, w partnerstwie albo dopiero poznawać focusing. Podajesz dane do indeksu badania i potwierdzasz e-mail kodem. Tutaj wypełnisz kartę i wrócisz do swoich odpowiedzi. Udział jest dobrowolny.